Goals

Không phải mục tiêu nào cũng đáng theo

Người ta phát điên lên khi đặt mục tiêu. Đặc biệt là khi năm mới sắp đến. Đó là lúc mỗi người nhìn lại năm cũ để xem ta đã làm được những gì, và để xem xem những mục tiêu trong năm cũ đều (chưa) thành hiện thực. Đó là phút giây thần kỳ để đặt ra những mục tiêu mới cho năm mới, bởi vì năm mới là một sự khởi đầu mới, hãy cùng nhau quên hết những điều xấu xa đã xảy ra - quên cả những mục tiêu chưa được hoàn thành.

Tôi đã dự quá nhiều tiệc năm mới rồi, và phần nhiều những câu hỏi ta hay "thẩm vấn" nhau trong thời khắc đó là: Năm ngoái bạn đã quyết tâm làm gì, và năm nay quyết tâm mới của bạn là gì? Đúng là một câu hỏi vô nghĩa, bởi vì ai cũng biết 80% của những kế hoạch quyết tâm đạt được từ đầu năm đó cuối cùng rồi cũng thất bại. Có thể là những câu hỏi đó khiến ta thấy an tâm trong lòng vì nó nhắc nhở mọi người rằng bất kể mục tiêu họ đặt ra hồi đầu năm là gì, thì cuối năm dễ là họ sẽ chẳng đạt được cái gì đâu. Tôi cũng không đạt được mục tiêu của mình! Và tôi phải nhắc cho họ thấy rằng họ cũng chẳng hơn gì tôi.

Tại sao vậy? Tại vì chúng ta đã hiểu sai về mục tiêu mất rồi. Và kế hoạch cho năm mới cũng chỉ là một nạn nhân đáng cười của sự hiểu nhầm đó.

Phần lớn những mục tiêu của chúng ta đều là mục tiêu hành động

Công ty cũ của tôi có một ban gọi là ban Môi trường - An toàn - Sức khoẻ lao động, nhiệm vụ là đảm bảo cho mọi hoạt động của công ty không gây tổn hại đến mội trường, an toàn cho nhân viên, và không phá hoại sức khoẻ của tất cả mọi người. Năm nào cũng vậy, chúng tôi ngồi lại để đặt ra một mục tiêu mới cho số lượng điện và nước công ty sẽ tiêu thụ trong năm sắp tới, và thường mục tiêu đó là "giảm 2% so với năm ngoái". Đầu năm thì lúc nào cũng hồ hởi, đặt ra kế hoạch vậy, rồi để cuối năm chúng tôi phải vắt óc ra mà nghĩ hướng giải thích tại sao chúng tôi không những không đạt được mục tiêu đó, mà lại còn vẫn cứ giữ đúng mục tiêu như vậy hàng năm liền bất kể có đạt được hay không. Chẳng may có đạt được thì chúng tôi vẫn không nghĩ ra được mục tiêu nào khác cho sáng tạo hơn. Bất cứ ai thông minh một chút đều biết rằng để một công ty phát triển doanh thu, việc tăng số lượng điện và nước tiêu thụ sẽ là điều hiển nhiên. Giảm tức là công ty đang đi xuống.

Đây rõ ràng là một ví dụ của một mục tiêu ngớ ngẩn. Nhưng rồi xem, có lẽ toàn bộ những mục tiêu kinh doanh của nhiều công ty cũng ngớ ngẩn vậy. Mục tiêu doanh số bao giờ cũng phải tăng; và nếu chẳng may chúng ta có đạt được, thì cấp trên sẽ lại tăng mục tiêu thêm nữa. Trách nhiệm công việc bao giờ cũng tăng; và nếu một nhân viên hoàn thành được hết trách nhiệm của mình, thì cấp trên sẽ lại giao thêm trách nhiệm. Tôi đã chứng kiến nhiều nhóm và nhiều nhân viên cố tình không hoàn thành mục tiêu và trách nhiệm đặt ra chỉ để không phải nhận thêm việc. Đó là một cuộc chơi không hồi kết.

Không chỉ trong giới doanh nghiệp. Nhiều mục tiêu của cá nhân ta cũng không khác là mấy. Tôi đã kiếm được 50 ngàn đô trong năm nay; vậy là năm sau phải 60 ngàn đô mới được! Tôi đã mua được chiếc xe tuyệt đẹp tôi hằng mong ước, hay là sau này phải mua một chiếc xe to hơn nhỉ? Tôi đã có một căn hộ 2 phòng ngủ rồi, chắc là vài năm nữa phải tìm cách nâng cấp lên một căn ba phòng ngủ và phải có ban công rộng rộng chút. Ờ mà.. để làm vậy thì chắc phải kiếm được 100 ngàn đô một năm. Giờ nhà tôi sắp có em bé, có lẽ là phải mua một chiếc xe rộng rãi hơn. Đó cũng là một cuộc chơi không hồi kết.

Toàn bộ các mục tiêu trên là "mục tiêu gắn liền với lợi ích" (profit goal) mà Daniel Pink đã định nghĩa trong cuốn Drive của ông. Đó là những mục tiêu gắn liền với những lợi ích cụ thể cho môi trường xung quanh hoặc đến từ bên ngoài, ví dụ như tài sản cá nhân hay địa vị xã hội. Mục tiêu lợi ích có thể đem lại những điều không vui và bất hạnh, thậm chí khi ta đạt được rồi, bởi vì sau đó câu hỏi bao giờ cũng là, Ờ.. giờ thì mình đã đạt được mục tiêu, sau đó thì làm gì tiếp giờ? Và dễ là một mục tiêu tương tự với một con số to lớn vĩ đại hơn sẽ hiện ra, bởi vì ta cho rằng đó là cách để có niềm vui và hạnh phúc. Vô hình chung, càng làm cho mục tiêu lớn hơn sẽ càng đem lại nhiều bất hạnh.

Mục tiêu lợi ích là một loại của "mục tiêu hành động" (doing goal), và chúng ta sẽ luôn luôn phải hoạt động không ngừng để đạt được chúng. Bạn có thể cho rằng nếu mục tiêu gắn liền với những động lực từ bên trong - mà theo Daniel Pink định nghĩa thì đó là "mục tiêu gắn liền với mục đích" (purpose goal) - thì bạn sẽ được bảo vệ, không bị vướng bẩn bởi bất hạnh.

Không hoàn toàn đúng! Có nhiều mục tiêu gắn liền với mục đích, nhưng vẫn là những mục tiêu hành động, khiến ta luôn luôn phải chạy đua trên một con đường dài, càng ngày càng nhanh, càng ngày càng xa.

Một người có thể có mục tiêu gắn liền với mục đích cung cấp đồ ăn miễn phí hoặc giá rẻ cho những người khó khăn. Giúp đỡ người khác sẽ khiến anh cảm thấy lòng tốt của mình được nhân rộng và sẽ khiến anh thấy hạnh phúc. Năm nào anh cũng muốn mang dịch vụ này đến càng nhiều người hơn càng tốt. Và anh sẽ phải làm việc cật lực hơn nữa. Không bao giờ là đủ cả, bởi vì lúc nào cũng sẽ có rất nhiều người cần giúp đỡ. Anh vẫn có thể không hạnh phúc bởi vì anh không thể giúp được tất cả mọi người.

Một người có thể có một mục tiêu gắn liền với mục đích giúp đỡ người khác nhận ra tiềm năng của họ, và mục tiêu là đọc thêm nhiều sách về tâm lý học để trở thành một chuyên gia phát triển con người. Tuy nhiên, vẫn giống như ở trên, không bao giờ là đủ cả bởi vì bất kể chị có đọc bao nhiêu, chị vẫn sẽ thấy mình hiểu biết quá ít về tâm lý học. Chị vẫn có thể không hạnh phúc vì chị biết là chị không thể giúp được hết tất cả mọi người.

Nếu ta có nhiều mục tiêu hành động, ta vẫn có thể không hạnh phúc và mục tiêu vẫn có thể không được hoàn thành. Bất kể là mục tiêu đó có phải là mục tiêu gắn liền với lợi ích (profit goal) hay mục đích (purpose goal).

Có lẽ mục tiêu giá trị (being goal) sẽ tốt hơn

Nếu mục tiêu luôn gắn liền với một hoạt động nào đó, thì chúng ta sẽ phải chạy đua nhanh mãi và xa mãi trong những hoạt động đó để đạt được mục tiêu, để rồi sau đó vẫn lại đặt mục tiêu tương tự với những con số to lớn hơn, trong cùng hoạt động đó mà không thoát ra được. Có phải là quá mệt mỏi để lúc nào cũng làm cùng một thứ - mặc dù thứ đó có tốt đẹp và có mục đích cao cả đi chăng nữa - để nhận ra rằng không có gì là đủ?

Hay là chúng ta đặt mục tiêu giá trị (being goal) thì tốt hơn? Mỗi mục tiêu giá trị - đó là một tố chất của bản thân - có thể đạt được bằng nhiều hoạt động linh hoạt khác nhau.

Một người có thể đặt mục tiêu giá trị của anh ta: luôn tốt và tử tế với người khác mỗi ngày. Vậy thì, bất kể anh ta có giúp được bao nhiêu người, hay nấu được bao nhiêu bữa ăn cho người nghèo, thì mục tiêu đó vẫn được hoàn thành, miễn là anh làm một điều để thể hiện lòng tốt và tử tế.

Hay một người có thể đặt mục tiêu giá trị của chị ta: luôn tạo động lực và cảm hứng cho người khác mọi ngày. Vậy thì, bất kể là chị có đọc được bao nhiêu sách tâm lý học, hay huấn luyện được bao nhiêu bạn trẻ, mục tiêu đó vẫn được đảm bảo, miễn là chị làm một điều để truyền động lực và cảm hứng.

Hay một người có thể đặt mục tiêu giá trị là: luôn khoẻ mạnh mỗi ngày. Vậy thì, bất kể anh ta có chạy bộ bao nhiêu cây số, có hấp thụ bao nhiêu calo, mục tiêu đó vẫn được đảm bảo, miễn là anh làm một điều nào đó để giữ sức khoẻ của mình.

Còn bạn, bạn nên bắt đầu ở đâu? Có lẽ, bạn sẽ cần nhìn vào một số tố chất của một con người mà bạn muốn có, viết các tố chất đó thành mục tiêu giá trị, rồi mỗi ngày, bạn sẽ có những hành động nào đó để đi theo các giá trị ấy. Bạn sẽ không còn phải đặt ra mục tiêu cho năm mới nữa, mà thậm chí là, không bao giờ phải đặt thêm một mục tiêu nào khác nữa, bởi vì từ giờ về sau, mục tiêu hay hành động nào cũng đều được dẫn dắt bởi các tố chất nêu trên - đó là các mục tiêu giá trị (being goal) của bạn.

Tôi là người tạo dựng tiềm năng, người sáng chế ra ý tưởng mới, một Toastmaster truyền cảm hứng, và tôi có một niềm tin vững chắc rằng ai cũng có thể biến được ước mơ của mình thành hiện thực. Những cuộc khám phá của tôi trước kia trải từ 10 bằng sáng chế trong lĩnh vực công nghệ âm thanh và siêu âm, biểu diễn trong ban nhạc rock, tổ chức một cuộc thi giải quyết vấn đề kinh doanh xuyên quốc gia và cũng thắng giải vô địch trong cuộc thi tương tự, và diễn thuyết. Mục đích cuộc đời tôi đưa tôi đến phát triển con người. Bây giờ tôi là người viết sách, giảng viên, và huấn luyện viên của Connection Coach, khởi đầu mới để giúp mọi người nhận ra tiềm năng tối đa của bạn, và tạo ra một ảnh hưởng tích cực trong xã hội thông qua lãnh đạo, phát triển, và kết nối.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *