Passion

Lúc nào thì ta cần dừng theo đuổi đam mê?

(Tên nhân vật và những chi tiết của câu chuyện ở dưới đã được thay đổi để đảm bảo tính mạng của tác giả :D)

Ba câu chuyện về ước mơ và đam mê

Tình huống số 1. An là một kỹ sư. Anh kiếm tiền nuôi sống bản thân bằng một công việc làm giờ hành chính, 9 giờ sáng đi làm, 5 giờ chiều về. Nhưng tính cách của anh không cho phép anh hoàn toàn hứng thú với công việc này. Anh thích nổi loạn. Anh thích du lịch, và những bức ảnh anh chụp trong những chuyến đi của mình đều đẹp đến mê hồn. Vài tháng một lần, anh sẽ xin nghỉ một tuần để đến một nơi nào đó anh chưa đến bao giờ, chi ra một khoản tiền lớn anh để dành được để mua vé máy bay và đồ đạc. Chúng ta có thể thấy ngay rằng, anh có một đam mê rất lớn với du lịch vì rõ ràng là anh thích du lịch, anh coi trọng du lịch hơn cả công việc của mình - thực ra là, anh đi làm chỉ để kiếm tiền cho những chuyến du lịch của anh, anh đã đi du lịch như vậy hàng năm rồi, anh tự gọi mình là một "người lữ hành". Theo định nghĩa về đam mê của Robert Vallerand, anh đúng là có đam mê về du lịch. Anh viết blog về những chuyến đi của mình... và anh thu hút được một lượng độc giả khá lớn. Anh sử dụng những chuyến phiêu lưu của mình để chạy trốn khỏi cuộc sống hiện đại nhưng mệt mỏi và bực bội, bằng cách chìm đắm mình trong những khu rừng vẫn còn hoang sơ, những lần ra khơi vùng biển cả rộng lớn, hay những hòn đảo xa xôi kỳ lạ. Nhưng những nghĩa vụ của cuộc sống thường không cho phép anh được đi du lịch thoải mái. Anh luôn có ước mơ trở thành một "nhà lữ hành" trọn thời gian của mình, nhưng điều đó gần như không thể vì anh vẫn cần kiếm tiền để trả nợ tiền học phí anh đã vay ngân hàng, tiền mua xe, tiền mua nhà, và - giờ thì ba mẹ anh cũng đã bắt đầu sang tuổi già - anh cần chăm sóc cho ba mẹ nữa. Liệu anh có nên theo đuổi đam mê du lịch của mình để biến ước mơ đó thành hiện thực hay không?

Tình huống số 2. Bích vừa mới tốt nghiệp đại học với bằng cử nhân kinh doanh. Chịu áp lực từ bạn bè và gia đình, cô cho rằng cô sẽ cần kiếm một việc gì đó trong ngành kinh doanh hay tài chính - vì đó là lĩnh vực học tập của mình. Nhưng thẳm sâu bên trong cô không hề muốn. Cô yêu âm nhạc. Hầu hết bạn bè thân của cô đều là nhạc công hay ca sỹ. Cô đã biểu diễn với họ rất nhiều lần và đó là những lần cô sống đúng với mình nhất. Cô tham gia những cuộc thi âm nhạc - mặc dù cô không thắng cuộc nhưng ban giám khảo và nhiều khán giả đã khen ngợi cô vì cô có một cá tính phong cách rất riêng. Cô đã tự tin hơn - phong cách đặc biệt đó sẽ có khả năng biến thành một cái gì đó tốt đẹp! Vì vậy, cô quyết định đi theo con đường âm nhạc. Ba mẹ cũng ủng hộ cô đi theo con đường của riêng mình; họ có thể hỗ trợ về tài chính luôn! Cô đã kết nối được với nhiều nhà sản xuất âm nhạc và những nghệ sỹ khác, họ đều sẵn sàng làm việc cùng với cô. Họ làm việc ngày đêm, cuối cùng cũng ra được một bài hát và MV cho bài hát nữa. Bài hát rất hay (theo quan điểm của tôi)! Nhưng nhiều người nghe không có cùng quan điểm như vậy. Nhạc phối rất tinh tế, và lời hát rất nổi loạn, MV rất đẹp và rất sâu, một cách kỳ bí - nhưng đối với nhiều khán giả trẻ thì MV này quá khó hiểu. Cô đã mất lửa của mình sau khi nhận được những lời nhận xét không tích cực, mặc dù cô đã cố gắng hết sức. Cô đã rất buồn và chán nản, ảnh hưởng đến cả cuộc sống của mình. Nhưng cô vẫn có ước mơ trở thành một ca sỹ. Cô có đam mê, điều này không thể nghi ngờ. Nhưng liệu cô có nên tiếp tục theo đuổi đam mê này để biến ước mơ đó thành hiện thực hay không?

Tình huống số 3. Lại một nghệ sỹ nữa. Công tốt nghiệp đại học với bằng kỹ sư. Anh vào làm cho một trung tâm R&D của một công ty lớn, trong mảng công nghệ âm thanh, hy vọng là điều đó sẽ giúp anh đi theo hướng mà anh luôn muốn làm vì anh thích công nghệ âm thanh. Nhưng chỉ một thời gian ngắn thôi, anh đã nhận ra ngay là công việc này không như anh mong muốn. Anh là một nhạc sỹ, nhạc công, và ca sỹ thực sự tài ba. Anh chơi guitar, piano, bass, trống, và harmonica thành thục. Anh hát tuyệt hay. Lúc đầu anh nghĩ rằng công việc này có thể giúp anh chuyển hoá những tài năng đó lên một tầm cao mới, nhưng sự thực là, công việc đó chỉ là một việc phát triển phần mềm âm thanh với một ông sếp rất tệ hại. Anh bị mắc kẹt và anh muốn theo đuổi đam mê âm nhạc của mình. Tất nhiên là anh có đam mê với âm nhạc rồi: anh rất yêu âm nhạc - mà không phải là âm nhạc đại trà, anh thích hard rock, anh rất coi trọng âm nhạc và dành thời gian chơi nhạc nhiều hơn bất cứ điều gì khác - có lẽ là chỉ ít hơn thời gian đi làm và ngủ, anh đã bắt đầu chơi nhạc từ khi còn rất nhỏ - cả ba mẹ anh đều là nhạc sỹ, và anh luôn coi mình là rocker, anh tự sáng tác và thu âm nhiều bài hát của mình. Rõ là anh có tài! Tôi là một người bạn thân của anh, mà đôi khi tôi còn thấy ganh tị vì tài năng đó. Anh có một ước mơ từ lâu là mở một ban nhạc rock, và một ngày nào đó sẽ được chơi nhạc cho những khán giả cuồng nhiệt trước hàng ngàn người. Nhưng anh vẫn chưa tìm thấy một bước đột phá để thoát khỏi cái vòng kiếm tiền luẩn quẩn. Anh đã cố gắng mở ban nhạc, nhưng chưa ban nào trụ quá được vài tháng. Tôi luôn nghĩ rằng với tài năng như vậy thì mọi việc sẽ dễ dàng.. Tôi đã nghe những bài hát anh sáng tác rồi, bài nào cũng đều tuyệt hảo. Vậy mà anh vẫn bị mắc kẹt. Liệu anh có nên tiếp tục theo đuổi đam mê âm nhạc để biến ước mơ của mình thành hiện thực hay không?

 

Đến giờ, sau khi bạn đọc những tình huống nói trên, có thể bạn có cùng một kết luận. Có chứ! Tất cả đều nên tiếp tục theo đuổi đam mê. Họ đã may mắn hơn người khác vì họ biết đam mê của mình là gì rồi, chả có lý do gì để họ để cho đam mê chết dần chết mòn.

Có lẽ là họ nên theo đuổi thật, nhưng phải có một điều kiện: họ phải đảm bảo rằng đam mê của họ luôn hài hoà với mọi lĩnh vực khác của cuộc đời.

Có hay chăng nhiều hơn một loại đam mê?

Robert Vallerand trong cuốn "The psychology of passion" đã định nghĩa hai loại đam mê khác nhau - "đam mê hài hoà" (harmonious passion) và "đam mê độc hại" (toxic passion) - khi ông cố gắng phân tích tác động của đam mê đến cuộc đời con người.

Đam mê hài hoà là một đam mê có gắn kết chặt chẽ với cuộc đời của một người nói chung, khiến cho người đó có thể chia sẻ năng lượng và thời gian một cách hợp lý giữa đam mê và những hoạt động khác thường ngày. Những ai có đam mê hài hoà sẽ có thể hoàn toàn chìm đắm trong đam mê chỉ vì họ yêu thích nó. Bên cạnh đó, những hoạt động khác vẫn được đảm bảo với cùng độ quan trọng tương tự. Đam mê sẽ đem lại cho họ những cảm xúc tích cực cần thiết, để duy trì cảm xúc đó và lan toả ra những khía cạnh khác của cuộc đời, kể cả khi họ đang phải làm những việc bình thường nhàm chán trong cuộc sống hàng ngày.

Còn đam mê độc hại là một đam mê có thể nhấn chìm cả cuộc sống, khiến cho thời gian và năng lượng sẽ bị phân chia quá lệch lạc cho đam mê, còn những hoạt động cần thiết khác trong cuộc sống đều bị bỏ mặc. Những ai có đam mê độc hại sẽ chỉ muốn theo đam mê đó vì lý do cảm xúc, ví dụ, đam mê sẽ luôn hối thúc họ phải làm theo thì mới thấy thoả mãn, họ luôn muốn thoát khỏi những hoạt động khác chỉ để có thời gian đi theo đam mê, và họ luôn đuổi theo thành quả có được từ đam mê. Lúc đó đam mê sẽ cho họ một cảm xúc mãnh liệt, nhưng cảm xúc này không lan toả ra những khía cạnh khác của cuộc đời. Ngược lại, nếu họ không đi theo đam mê, cảm xúc tiêu cực sẽ dần trỗi dậy, khiến họ không thể đảm bảo cho một cuộc sống cân bằng được.

Khi nhìn lại, tôi thấy đam mê của chúng ta đều có phần hài hoà và phần độc hại. Nếu chúng ta cứ theo đam mê một cách mù quáng, thì dễ là chúng ta sẽ bị lôi kéo sang hướng độc hại mà không hề biết. Và khi đam mê biến thành độc hại, thì nó sẽ khiến cuộc sống của chúng ta không thể diễn ra một cách cân bằng, và từ đó cuộc đời chúng ta sẽ không phát triển được.

Làm sao để tạo ra một đam mê hài hoà? Lý thuyết về khả năng tự quyết định cuộc đời (self-determination) nói rằng mọi người đều có 3 nhu cầu về tinh thần: nhu cầu tự chủ và tự do chọn lựa cho cuộc đời (autonomy), nhu cầu phát triển khả năng (competence), và nhu cầu kết nối (relatedness) - Daniel Pink trong cuốn "Drive" đã thay đổi nhu cầu cuối cùng này thành mục đích sống (purpose). Còn tôi thì muốn mở rộng ra hơn: nhu cầu kết nối có hai phần, một phần là kết nối với một cái tôi cao hơn - đó chính là mục đích sống, và một phần là kết nối với thế giới môi trường xung quanh - đó là quan hệ đồng hành và đồng chí hướng.

Vậy thì chúng ta có nên theo đuổi đam mê?

Có chứ, nếu như đam mê của chúng ta có thể giúp chúng ta thoả mãn 3 nhu cầu đó: tự do quyết định, phát triển khả năng, và tạo dựng kết nối.

Trong tình huống số 1, An đã tạo dựng được đam mê du lịch của mình. Nhưng anh chưa có sự tự do để được đi du lịch thoải mái vì anh vẫn còn nhiều nghĩa vụ khác. Vì vậy, du lich dần dần trở thành nguồn vui duy nhất của anh. Anh chỉ nên đi theo đam mê này khi anh đã có thể giải quyết được vấn đề về sự "tự do quyết định" của mình: có thể là sau khi anh trả hết nợ, và tìm cách hỗ trợ cho ba mẹ của mình trước.

Trong tình huống số 2, Bich đã có một đam mê cho biểu diễn và hát trên sân khấu. Nhưng cô chưa có đủ khả năng trong lĩnh vực đó. Bài hát của cô có thể thu hút được vài người, nhưng để thành công, cô phải tìm được cách tiếp cận đến một lượng khán giả lớn hơn. Cô chỉ nên tiếp tục theo đuổi đam mê khi cô có thể đối mặt với vấn đề về "phát triển khả năng": có thể là đi học và nhờ ai đó có kinh nghiệm huấn luyện cho mình để phát triển khả năng của mình lên trước.

Còn trong tình huống số 3, Công đã có một đam mê sản xuất và sáng tác nhạc. Nhưng anh chưa có một sự kết nối cần thiết. Anh sống ở một nơi mà nhạc rock không được trân trọng, vì vậy anh không thể tìm được một nhóm đồng hành cần thiết để tiếp tục theo đuổi đam mê. Anh chỉ nên theo đuổi đam mê khi anh đã xử lý được vấn đề về "kết nối": có thể là tìm môi trường nào đó phù hợp hơn, nơi mà tài năng của anh được trân trọng.

Đến bây giờ, những câu chuyện này có phần kết cũng tốt đẹp. Bích đã quyết định tạm dừng để trau dồi kỹ thuật và kỹ năng. Công đã sang Mỹ để tiếp tục học về âm nhạc và ở đó tài năng của anh được trọng dụng hơn nhiều. An vẫn còn đang phải trả nợ ngân hàng, nhưng ít nhất là ba mẹ anh ủng hộ anh vì họ không cần quá nhiều hỗ trợ về tài chính.

Sau khi quan sát nhiều người khác, tôi có thể thấy rằng nhiều người trong chúng ta đều bắt đầu theo đuổi đam mê từ mặt độc hại của nó - kể cả tôi cũng vậy. Và từ từ, chúng ta sẽ chuyển dần sang hướng hài hoà bằng cách tạo ra sự tự do chọn lựa và quyết định cho mình, phát triển khả năng của bản thân không ngừng, và xây dựng mối quan hệ với bản thân và những người đồng hành. Nếu không có 3 yếu tố này, một ngày nào đó năng lượng tiêu cực độc hại của đam mê sẽ quá lớn, và chúng ta sẽ ở trong đó quá lâu, mà không thoát ra được. Sự chuyển biến sang hướng hài hoà có thể cần đến hàng năm... nhưng đó là một quá trình cần thiết.

Tôi là người tạo dựng tiềm năng, người sáng chế ra ý tưởng mới, một Toastmaster truyền cảm hứng, và tôi có một niềm tin vững chắc rằng ai cũng có thể biến được ước mơ của mình thành hiện thực. Những cuộc khám phá của tôi trước kia trải từ 10 bằng sáng chế trong lĩnh vực công nghệ âm thanh và siêu âm, biểu diễn trong ban nhạc rock, tổ chức một cuộc thi giải quyết vấn đề kinh doanh xuyên quốc gia và cũng thắng giải vô địch trong cuộc thi tương tự, và diễn thuyết. Mục đích cuộc đời tôi đưa tôi đến phát triển con người. Bây giờ tôi là người viết sách, giảng viên, và huấn luyện viên của Connection Coach, khởi đầu mới để giúp mọi người nhận ra tiềm năng tối đa của bạn, và tạo ra một ảnh hưởng tích cực trong xã hội thông qua lãnh đạo, phát triển, và kết nối.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *